Ölümün gerçekleşmesiyle yakınını kaybeden kişi gerekli defin işlemlerini gerçekleştirerek yakınını toprağa vermektedir. Bir sürelik üzüntünün arkasından kendine gelen mirasçıyı daha karmaşık ve sıkıntılı olan miras işlemleri beklemektedir. Bu süreçte mirasçıların belirlenmesi, miras payları, taşınır veya taşınmaz malların intikali vb… birçok sorun mirasçıları beklemektedir. Öncelikle kişinin mirasçı olduğunun tespit edilmesi ve diğer mirasçılar arasındaki miras payı öğrenebilmesi için veraset ilamı alması gerekmektedir. Peki bu veraset ilamı nedir?
Veraset ilamı diğer adıyla mirasçılık belgesi olarak ifade edilir. TMK 598. maddesinde ” Başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren belge verilir.” olarak düzenlenmiştir. Miras bırakanın ölümünden sonra geriye kalan yasal veya atanmış mirasçılarının talebi üzerine yetkili mercii tarafından verilen ve mirasçının, mirasçılık sıfatını ispat etmesine ve bu sıfatla tereke üzerinde tasarrufta bulunmasına yarayan belgedir. Miras bırakan kişiye muris, mirasçılara ise varis denilmektedir. Murisin bıraktığı mirasın tamamı tereke olarak ifade edilir. Miras bırakanın ölümüyle miras, mirasçılara kendiliğinden geçmektedir. Her mirasçı kendi miras payı kadar terekede pay sahibidir. Mirasçıların, miras payları farklılık arz etmektedir. Bu yüzden mirasçıların miras paylarının belirlenmesi veraset ilamı ile sağlanmaktadır. Mirasçılar yasal mirasçı olabileceği gibi atanmış mirasçı da olabilmektedir. Hem atanmış mirasçı hem de yasal mirasçı veraset ilamı talebinde bulunabilir.Veraset ilamı bilinen diğer adıyla mirasçılık belgesi mirasçıların kim olduğunu ve kanuni paylarını gösteren belgedir. Genellikle herkesin veraset ilamından beklediği şey, miras bırakanın mallarının ayrıntılı olarak yazılması ve şuradaki şu mirasçının buradaki bu mirasçının olarak ifade edilmesidir. Ancak veraset ilamı sadece mirasçıların tespitini ve miras paylarını belirlemektedir.
Veraset ilamının talebi için tek mirasçının başvurusu yeterli olacaktır. Tüm mirasçıların bir araya gelerek başvuru yapma zorunluluğu yoktur. Bu yüzden mirasçıların kalabalık olması, kavgalı olmaları, bazı nedenlerle bir araya gelememeleri veraset ilamının talebine engel değildir.
Mirasçı veraset ilamı için nerelere başvuru yapmalıdır?
Öncelikle ilk akla gelen seçeneklerden birisi mahkemeye başvurmaktır. Veraset ilamı talebi için görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın ölmeden önceki son ikametgah adresindeki Sulh Hukuk Mahkemesidir. Başvuru için gerekli evraklar; nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi ve veraset ilamı istemi içeren dilekçe örneğidir. Bir istem dilekçesiyle Sulh Hukuk Mahkemesine başvuru yapılır. Başvuru talebi üzerine Sulh Hukuk Mahkemesi mirasçıların tespiti için nüfus müdürlüğünden nüfus kayıtlarını talep etmektedir. Nüfus kayıtlarını inceleyen mahkeme mirasçıları tespit eder. Bu işlem özellikle kalabalık, mirasçının çok olduğu ailelerde, yıllarca mirasın paylaşılmadığı durumlarda oldukça karmaşık olabilmektedir. Bu süreçte mirasçılardan birisinin ya da birkaçının ölümü bunun sonucunda miras payının altsoyuna intikali gibi ihtimaller nüfus müdürlüğünden talep edilen nüfus kayıtlarına göre belirlenmektedir. Dikkate alınması gereken en temel unsur, murisin ölüm tarihinde sağ olan mirasçıların tespitidir. Mirasçı olabilmenin en temel unsuru, murisin öldüğü anda mirasçının sağ olmasıdır. Sağ olan mirasçı, mirası kendiliğinden hemen kazanır. Murisin ölümünden kısa süre sonra mirasçılardan birinin ya da birkaçının vefat etmesi bu durumda vefat eden mirasçının kazandığı miras payının hangi mirasçısına intikal edeceğinin tespiti nüfus kayıtları dikkate alınarak belirlenmektedir.
Öncelikle nüfus kayıtlarından mirasçılar tespit edilmektedir. Tespit edilen mirasçıların yasal payları dikkate alınarak miras payları belirlenmektedir. Miras payları, mirasçının terekedeki yani murisin mirasındaki payını ifade etmektedir. Mirasın intikali, miras payı dikkate alınarak gerçekleştirilir. Veraset ilamı için hem yasal mirasçı hem de atanmış mirasçı başvuru talebinde bulunabilmektedir. Atanmış mirasçı, miras bırakanın kanuni mirasçılarına ek olarak başka kimseleri de kendisine mirasçı atamasıdır. Bu şekilde atanan mirasçıya atanmış mirasçı denilir. Yasal mirasçının başvurusunda sadece nüfus kayıt örneğini yani nüfus cüzdanını belirtmesi yeterlidir. Ancak atanmış mirasçının veraset ilamı talebinde ayrıca mirasçı olarak nasıl atandığını da (vasiyetname yolu, miras sözleşmesi yolu) ispat etmekle yükümlüdür. Bu işlemleri gerçekleştirerek Sulh Hukuk Mahkemesi mirasçıları ve miras paylarını ifade eden veraset ilamını düzenler. Mahkeme genellikle bir haftalık süre içerisinde ( bu süre iş yoğunluğuna göre değişebilmektedir.) talebi yerine getirecektir. Tanık dinlenilmesine gerek olmadığı düşünülüyorsa tek duruşma ile veraset ilamı alınır.
Veraset ilamının talebi için başvurulacak ikinci yol noterdir. Notere talepte bulunulur. Talebi dikkate alan noter nüfus kayıtlarını kontrol ederek talepte bulunanın mirasçı olup olmadığını belirlemektedir. Noter kanunu gereği nüfus kayıtlarında mirasçı olduğu tespit edilen kişilere veraset ilamı verilmektedir. Eğer noter tarafından verilemeyecek durumlar mevcutsa veraset ilamı için Sulh Hukuk Mahkemesine başvurulmalıdır.
+Miras bırakan yada mirasçılardan birisi yabancı ise,
+ Mirasın intikali yada oranı konusunda anlaşmazlık varsa,
+ Mirasçılığın yada miras payının belirlenmesinde bilirkişi incelemesi yapılması, tanık dinletilmesi gerekli ise,
+ Ölen yada mirasçılardan birisi evlatlık ise,
+ Ölen yada mirasçılardan birisi evlatlık ise,
+ Ölen yada mirasçılardan birisi gaip ise,
+ Miras bırakan vasiyetname düzenlemiş yada miras sözleşmesi yapmış ise,
+ Miras bırakanın yada mirasçıların ölüm tarihî aynı gün ise,
+ Miras bırakan 23.11.1990 tarihinden önce öldüyse ve eşi hayatta ise veraset ilamı alabilmek için mahkemeye başvurmak gerekmektedir.
Bu hallerin mevcut olmadığı olayda nüfus kayıtlarından gerekli incelemeyi yaparak mirasçıları ve miras paylarını tespit eden noter, veraset ilamı düzenlemektedir. Notere yapılan başvuru, aynı günde sonuçlandırılarak veraset ilamı düzenlenebildiği için daha hızlı olması açısından genellikle noterden alınması tercih edilmektedir.
Veraset ilamının elde edilmesi için başvurulacak üçüncü yol e-devlet uygulamasıdır. Bunun için vatandaşın e-devlet şifresi edinerek T.C kimlik numarası ile sisteme giriş yapması gerekmektedir. Veraset ilamı sorgulama kısmından Adalet Bakanlığının sunduğu hizmetten yararlanabilmektedir. Veraset ilamına erişebilmeniz için ayrıca miras bırakanın T.C kimlik numarasını da sisteme girmeniz gerekmektedir. Gerekli bilgiler tamamlandıktan sonra adınıza düzenlenen veraset ilamını görüntüleyebilirsiniz. Sistemle ancak 1990 yılı ve sonrası ölen miras bırakandan, miras kalıp kalmadığı görüntülenebilir.
Mirasçının belirtilen yollardan birini tercih ederek veraset ilamını elde etmesi mümkündür. Alınan veraset ilamının kural olarak bir geçerlilik süresi yoktur. Aksi ispatlanana kadar geçerliliğini korur. Bu nedenle itiraz edilmediğinde, mirasçılar değişmediğinde veraset ilamı geçerliliğini koruyacak ve yıllarca kullanılabilinecektir. Veraset ilamının alınması zorunlu değildir. Veraset ilamını almayan, talep etmeyen mirasçının mirasçılığı etkilenmemektedir. Ancak dikkat edilmesi gereken temel şey, mirasçıya vergi ödeme yükümlülüğü olan varlıklar ( gayrimenkul vb…) kaldıysa 3 ay içerisinde veraset ilamı alınmalı ve vergiyle ilgili ödemeler aksatılmamalıdır. Aksi halde vergi cezası almaları kaçınılmazdır.
Ölümden sonra mirasçılar arasında yaşanan miras kavgaları, sürtüşmeler, bazen miras kalan malların değerli olması bazen de mirasçıların fazlalığı büyük sorunlar oluşturmaktadır. Halk arasında sık kullanılan ifade ile ” Ölüm hak, miras helaldir.” Bu yüzden kendi içerisinde karışık bir yapısı olan miras sorunlarını daha da karmaşık hale getirmemek için mirasçıların aralarında uzlaşmalarını, uzlaşmanın sağlanamadığı durumlarda ise en kısa sürede harekete geçerek kanuni yollardan mirasın paylaşımının gerçekleştirilmesini tavsiye ederim.
Stajyer Avukat Hacer YAVAŞ
AVUKAT HACER YAVAŞ 
Yorum bırakın