İddianamenin kabul edilmesiyle başlayan kovuşturma evresinde, yargılama sonucunda bazen suç vasfı değişmekte bazen de sanığın aleyhine deliller ortaya çıkmaktadır. Bunun sonucunda sanığa daha fazla ceza veya güvenlik tedbirine hükmedilmektedir. Sanığa aleyhine konulan delillerle ilgili savunmasını genişletme hakkı tanınması ” ek savunma hakkı” olarak ifade edilir.
Ek savunma hakkı, CMK’nın 226.maddesinde düzenlenmiştir.
CMK 226- Suçun niteliğinde değişme
(1) Sanık, suçun hukuki niteliğinin değişmesinden önce haber verilip de savunmasını yapabilecek bir halde bulundurulmadıkça, iddianamede kanuni unsurları gösterilen suçun değindiği kanun hükmünden başkasıyla mahkum edilemez.
(2) Cezanın arttırılmasını veya cezaya ek olarak güvenlik tedbirinin uygulanmasını gerektirecek haller, ilk defa duruşma sırasında ortaya çıktığında aynı hüküm uygulanır.
(3) Ek savunma verilmesini gerektiren hallerde istem üzerine sanığa ek savunmasını hazırlaması için süre verilir.
(4) Yukarıdaki fıkralarda yazılı bildirimler, varsa müdafiye yapılır. Müdafi sanığa tanınan haklardan onun gibi yararlanır.
Düzenlenen iddianamede; isnad edilen suç sanığa anlatılmalı, lehe ve aleyhe olan tüm delillerle ilgili sanık bilgilendirilmelidir. Ancak yargılama sonucunda mahkeme, iddianameden farklı bir suçtan cezalandırılmasına karar verecekse sanığa bu açıklanmalı ve savunması için ek savunma hakkı verilmelidir. Ek savunma hakkı verilmeden mahkûmiyete karar verilmesi bozma sebebidir.
-EK SAVUNMA HAKKININ VERİLDİĞİ HALLER-
+ Suç vasfının değişmesi
+ Cezanın arttırılmasını gerekli halin ortaya çıkması
+ Cezaya ek olarak güvenlik tedbirlerinin uygulanmasının gerekli olduğu hallerde sanığa ek savunma hakkı tanınır.
Yargılamada mahkeme, iddianamedeki olaylarla bağlı olsa da suç vasfı ile bağlı değildir. Bu yüzden yargılamada suç vasfının değişmesi mümkündür. Suç vasfının değiştiği durumda sanığa ek savunma hakkı tanınmalıdır. Sanığa tanınan ek savunma hakkı , sanığın yeni deliller ileri sürmesini ve kendisini savunmasını sağlamaktadır. İstem üzerine, ek savunma için süre verilmektedir. Ancak kanun metninde açıkça ifade edildiği gibi istem olmalı, talep edilmelidir.
+ Suç vasfının değiştiği yargılamada sanığa ek savunma hakkı verilmelidir. Kararda daha az cezayı gerektiren suça karar verilmiş olsa bile suç vasfı değiştiği için sanığa ek savunma hakkı verilmelidir.
+ Suç vasfının değişmediği halde daha fazla cezayı gerektiren nitelikli hallerin varlığı kabul edildiğinde sanığa ek savunma hakkı verilmelidir.
+ Cezanın arttırılmasını sağlayan tüm durumlarda sanığa ek savunma hakkı verilmelidir.
+ Suç vasfının aynı kaldığı halde iddianamede yer alan nitelikli hallerin var olmadığına karar verilirse daha az ceza verileceği için sanığa ek savunma hakkının verilmesine gerek yoktur.
+ Yapılan yargılama sonucunda zincirleme suç hükümlerinin uygulanmasına, tekerrür hükümlerinin uygulanmasına, haksız tahrik hükümlerinin uygulanmasına veya birden fazla nitelikli halin uygulanmasına karar verilirse verilecek cezada artış meydana geleceği için sanığa ek savunma hakkı verilmelidir.
+ İddianamede sanık hakkında indirim talep edildiği halde yargılama sonucunda indirim uygulanmamasına karar verilirse sanığa ek savunma hakkı tanınmalıdır.
– İDDİANAMEDE AÇIKÇA İFADE EDİLMEYEN BİR OLAYA DAYALI OLARAK EK SAVUNMA HAKKININ TANINMASI –
Düzenlenen iddianamede olaylar açıkça ifade edilir ve ilgili sevk maddeleri belirtilir. Ancak yargılamada suç vasfının değişmesi mümkündür. Yargılamayı yapan mahkeme, iddianamedeki olaylar ile bağlıdır ancak suç vasfı ile bağlı değildir. Suç vasfının değiştiği durumlarda sanığa ek savunma hakkı verilir. Ancak mahkeme, yargılama esnasında yeni bir olayla karşılaşırsa bu olayla ilgili savcılığa suç duyurusunda bulunmalıdır. Ortaya çıkan yeni olayla ilgili ek savunma hakkı verilerek, mahkûmiyet kararının verilmesi bozma sebebidir. Yargılamanın sınırlarını, iddianamede açıkça ifade edilen maddi olaylar oluşturmaktadır. Bu yüzden yargılama esnasında ortaya çıkan ancak iddianamede olmayan olaylarla ilgili sanığa ek savunma hakkı verilemez.
“…CMK’nın 170/3-6.maddesi uyarınca iddianamede “yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri mevcut delillerle ilişkilendirilerek, yüklenen suçu oluşturan olaylar” gösterilerek aynı kanun’un 225.maddesine göre de hüküm, ancak iddianamede unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve fail hakkında verilecektir. İddianame, sanığa isnat edilen ve suç sayılan maddi fiilleri, yerini, zamanını açıkça göstermeli, hukuki nitelendirilmesi yapılan fiilin, kanunda karşılığı olan suç ve cezası hakkında bilgi içermelidir. İsnat edilen suçun dayanağı olan maddi olaylar hakkında savunmasını yapabilecek şekilde sanığın bilgilendirilmemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin adil yargılanma hakkına ilişkin 6/3-a maddesinin ihlaline de yol açacaktır.
Somut olayda; sanık hakkında dokunulmazlığını ihlal ettiğine dair açılmış bir kamu davası bulunmaması karşısında, iddianamedeki eylem ile bağlılık kuralı dikkate alınarak dava açılmayan işyeri dokunulmazlığını ihlal etme suçundan ek savunma verilerek sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilmesi suretiyle kanuna aykırı hükümlerin bozulmasına…” ( Yargıtay 18.Ceza Dairesi 2019/3555 E. , 2020/1028 K. 15/01/2020 Karar Tarihi )
” … Sanık hakkında 298 Sayılı Kanunun 79.maddesi delaletiyle 170/1.maddesi uyarınca kamu davası açıldığı gözetilmeyerek ve sanığa ek savunma hakkı da verilmeden, iddianamede gösterilmeyen TCK 170/1.maddesinin uygulanması suretiyle CMK’nın 226/2.maddesine aykırı davranılması…” ( Yargıtay 19.Ceza Dairesi 2016/15495 E. , 2017/7080 K. )
– EK SAVUNMA HAKKININ VERİLME USULÜ –
Mahkeme sanığa ek savunma hakkının olduğunu bildirerek savunmasını hazırlaması için süre talep edip etmediğini sorar. İstem üzerine, sanığa ek savunmasını hazırlaması için süre verilir. Sanığın sahip olduğu haklara müdafide sahip olduğu için sanığın hazır bulunmadığı durumda müdafii ek savunma hakkını kullanabilecektir. Ek savunma hakkı tanınan sanık, hakkını hazır olduğu duruşmada kullanabileceği gibi süre talep ederek bir sonraki duruşmada da kullanabilir.
– EK SAVUNMA HAKKININ VERİLMESİNİN ÖNEMİ –
Suç vasfının değiştiği, verilecek cezanın veya güvenlik tedbirinin artacağı durumlarda sanığa ek savunma hakkının tanınması zorunludur. Hakimin takdir yetkisi mevcut değildir. Koşulları oluştuğu halde sanığa ek savunma hakkının tanınmaması sanığın savunma hakkını ihlal edecektir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 19.06.2012 gün ve 13/125-236 sayılı kararında da belirtildiği üzere, sanığın ceza yargılamasındaki en önemli haklarından biri yargılamanın her aşamasında göz önünde bulundurulması gereken savunma hakkıdır. Savunma hakkının kısıtlanması mutlak bozma sebebidir. Ayrıca sanığın savunma hakkının kısıtlanması Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6.maddesinde düzenlenen Adil Yargılanma Hakkını da ihlal etmektedir. Yargılamada böyle biri durumla karşılaşıldığında ek savunma hakkı için süre talep edilmelidir. Ek savunma hakkı verilmeksizin yapılan yargılamada hükümle ilgili kanun yollarına başvurulmalıdır.
Stajyer Avukat Hacer YAVAŞ
AVUKAT HACER YAVAŞ 
Yorum bırakın