AVUKAT HACER YAVAŞ

İşçinin, iş yerinde işe başladığı günden itibaren deneme süreleri de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış olması sonucunda yıllık ücretli izin hakkı doğmaktadır. İşçinin sahip olduğu yıllık ücretli izin hakkının temelini dinlenme hakkı oluşturur.İş Kanunu ile sınırları çizilen Yıllık İzin Yönetmeliği ile ayrıntıları belirlenen yıllık ücretli izin hakkı nedir?

1- Yıllık Ücretli İzne Hak Kazanılması

Yıllık ücretli izine hak kazanılması için, işçinin iş yerinde işe başladığı günden itibaren deneme süreleri de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış olma koşulu aranmaktadır. Yıllık ücretli izine hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında, aynı işverenin bir veya çeşitli iş yerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır.

Aşağıdaki süreler yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır:

a) İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği günler

b) Kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler

c) İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı ödevlendirilmesi sırasında işine gidemediği günler ( Bu süre 90 günden fazla olamaz.)

d) Çalışmakta olduğu işyerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu olarak işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın on beş günü

e) 66’ıncı maddede sözü geçen zamanlar

f) Hafta tatili,ulusal bayram, genel tatil günleri

g) 3153 sayılı kanuna dayanılarak çıkarılan tüzüğe göre röntgen muayenelerinde çalışanlara pazardan başka verilmesi gereken yarım günlük izinler

h) İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları, hakem kurullarında bulunmaları, bu kurullarda işçi temsilciliği görevlerini yapmaları, çalışma hayatı ile ilgili mevzuata göre kurulan meclis, kurul, komisyon ve toplantılara yahut işçilik konuları ile ilgili uluslararası kuruluşların konferans, kongre veya kurullarına işçi veya sendika temsilcisi olarak katılması sebebiyle işlerine devam edemedikleri günler

ı) İşçilerin evlenmelerinde üç güne kadar, ana veya babalarının, eşlerinin,kardeşlerinin veya çocuklarının ölümünde üç güne kadar verilecek izinler

i) İşveren tarafından verilen diğer izinler ile kısa çalışma süreleri

k) İş Kanunun uygulanması sonucu olarak işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi

işçinin yıllık ücretli izninin hesaplanmasında çalışılmış gibi sayılır. ( İş Kanunu 56/4.)

Bir yıllık süre içinde sayılan bu haller dışındaki sebeplerle işçinin devamının kesilmesi halinde bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir ve bu süre işçinin izin hakkını elde etmesi için gereken bir yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.

2- İzin Hakkının Süreleri

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi ;

a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden,

b) Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,

c) On beş yıl ( dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden az olmaz.

Ancak on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.

İşçinin hak kazandığı ücretli izin hakkının sürelerinde alt sınırı belirleyecek düzeyde ifade edilmiş üst sınır belirtilmemiştir. Nedeni ise yıllık izin sürelerinin, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile arttırılabilinir olmasıdır ancak alt sınır belirtildiği için sürenin azaltılması mümkün değildir.

3- Yıllık Ücretli İzin Uygulamasında Süreler Bölünebilinir mi?

Uygulamada en çok karşılaşılan durumlardan biri işçinin kullanacağı ücretli iznin işveren kararıyla kısa sürelerde bölünerek kullandırılmasıdır. Yıllık ücretli izin hakkı işveren tarafından tek taraflı olarak bölünemez. Yıllık ücretli iznin, belirtilen süreler içinde sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Ancak verilecek izin sürelerinin tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere en çok üçe bölünebilinir. Bölünebilmesi için tarafların anlaşması koşulu aranmaktadır.

4- Yıllık İzin Süresinden Mahsup edilemeyen Süreler

Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden mahsup edilemez. Örneğin; 10.07.2021 tarihinde Yıllık ücretsiz izni başlayan bir işçinin 14 günlük izninin 24.07.2021 tarihinde sonlanacağını söylemek yanlış olacaktır. Bu sürede yer alan hafta tatili, genel tatil ya da varsa ulusal bayram dikkate alınmamalıdır.

5- Yıllık Ücretli İzinde Yol Süresi Talep Edilebilinir Mi?

İş Kanununun 56.maddesinin son fıkrası gereğince “ Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yada geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır.” Zorundadır ibaresinden anlaşıldığı üzere gerekli koşulları sağlayarak başvuru yapan işçiye karşı işverenin yol süresini vermesinde takdir yetkisi yoktur, düzenleme emredici niteliktedir.

6- İşçi, Ücret Karşılığında Ücretli İzin Hakkından Vazgeçebilir mi?

Tarafların yani işçi ve işverenin anlaşması sonucu işçinin yıllık ücretli izin hakkından vazgeçmesi mümkün değildir. Bu konuda yapılan anlaşmalar geçersizdir. Yıllık izin hakkı, anayasal dinlenme hakkından temellerini almaktadır. Bu yüzden ücrete dönüşmeyen haktan vazgeçilemez.

7- İzinde Olan İşçi, Başka Yerlerde Çalışabilir Mi?

Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilinir. ( İş Kanunu 58.madde) Alınabilinir ifadesinden düzenlemenin emredici nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır ancak işçinin izin süresi içinde ücret karşılığında çalıştığını ispatlayan işveren, ödediği ücreti işçiden talep edebilecektir. Yıllık ücretli izin döneminde işçi için başka işte ücret karşılığında çalışma yasağı mevcuttur.

8- Kullanılmayan Yıllık Ücretli İzinler Bir Sonraki Çalışma Dönemine Devredilir mi?

Bir yıllık çalışma döneminde kullanılmayan ücretli izin hakkı, ortadan kalkmamaktadır. Kullanılmayan izinler bir sonraki döneme devredilir.

9- İş Sözleşmesinin sona erdiği durumda kullanılmayan yıllık izinler yanar mı?

İş Sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi durumunda işçinin kazandığı ancak kullanmadığı yıllık ücretli izin süreleri ücret alacağına dönüşür. İşçinin kullanmadığı izin süresi ve izin süresine karşılık gelen ücreti hesaplanmalı ve ödenmelidir.

10- Yıllık Ücretli İzin Sürelerinin Kullandırılmadığında Ne Yapılmalıdır?

İşçi hak kazandığı halde, işveren yıllık izin sürelerini kullandırmazsa işçi yazılı olarak talepte bulunmalıdır. Telebe rağmen işçinin ücretli izne hak kazandığı tarihten itibaren bir yıl içerisinde yıllık izin süreleri kullandırılmazsa işçi açısından haklı nedene dayalı olarak fesih sebebidir.

Stajyer Avukat Hacer YAVAŞ